بازی و یادگیریدر ۱۸ تا ۲۴ ماهگی

نکتهٔ اصلی در مجموعه

دکتر هلاکویی در بحثِ تغییرِ شکل و برگشت‌پذیری می‌گوید کودک ممکن است خمیرِ پهن‌شده را بیشتر ببیند و بازگشتش به شکلِ قبلی را تصور نکند. در مثالِ بیسکویت، شکستنِ آن برای کودک ممکن است به معنیِ ازبین‌رفتنِ بخشی از خوراکی باشد؛ پس توضیحِ «برای خوردن باید بشکند» لزوماً ناراحتی‌اش را رفع نمی‌کند. او این تفاوتِ برداشت را دلیلِ پرهیز از برچسبِ بهانه‌گیری می‌داند.

پیشنهاد مجموعهبه او به عنوان کسی که بهانه می‌گیرد نگاه نکنید؛ او جهانی را می‌بیند که با جهان شما متفاوت است.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

دکتر هلاکویی در بحث کودک یک تا سه‌ساله می‌گوید تصورهای ذهنی ممکن است برای کودک به اندازهٔ اتفاق‌های بیرون واقعی باشند و در برداشت او از جهان نقش زیادی بگیرند. او این توضیح را در ادامهٔ دشواری‌های شناخت و تجربهٔ کودک مطرح می‌کند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستندهمین قسمت، پیش‌تر دربارهٔ بازیِ وانمودی می‌گوید کودک تفاوتِ کاغذ با هواپیما یا قاشقِ خالی با غذا را می‌داند؛ در اینجا از نداشتنِ تفکیک خیال و واقعیت سخن می‌گوید. حدودِ تفاوت این دو بیان در متن کاملاً توضیح داده نشده است.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود شش‌ماهگی توجه و تمرکز بهتری دارد و عمق و فاصله را می‌بیند، و حدود چهارماهگی چشمش را با بقیهٔ حواسش مرتبط می‌کند. اما تا تقریباً پایان سه سالگی، اشخاص برای او مهم‌تر از اشیاء هستند: همیشه می‌تواند اسباب‌بازی را رها کند و به سمت کسی برود که دوست دارد.

نکتهٔ اصلی در مجموعه

دکتر هلاکویی در توضیح مرحله حسی‌حرکتیِ پیاژه تا حدود دوسالگی، مثال می‌زند که کودک شیئی را برمی‌دارد، با دست و دهان بررسی می‌کند و سپس آن را می‌اندازد. او این نمونه از انداختن را بخشی از شناخت حسی و عمل روی اشیا می‌داند، نه نشانه خودکارِ بی‌ادبی، مخالفت یا جنگ. منظور این بند، رفتار اکتشافی در همین مرحله رشد است.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکان از اینکه تماشایشان کنید، از ابتکارشان تعریف کنید و با آن‌ها همراه شوید خوشحال می‌شوند. اما باید به میل و خواستهٔ آن‌ها بازی کنید و از خودتان نظریهٔ تازه‌ای ارائه ندهید. پیشنهاد دادن پس از دو سال و نیم ممکن است، به شرطی که با «اگر دوست داری» آغاز و تمام شود.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی سه دسته را برای بازی پیشنهاد می‌کند: وسیله شبیه زندگی واقعی مثل تلفن کوچک، وسایل نقش‌آفرینی و تقلید بزرگسال مثل کفش و کلاه و پیراهن، و مواد ساده مثل خمیر، جعبه و ظرف تخم‌مرغ برای ساختن و تغییر دادن. دلیل او فرصت شناخت محیط، تجربه نقش‌ها و آفرینندگی است. شرط ایمنیِ ابتدای همین بحث همچنان برقرار است: وسیله نباید برای کودک خطر یا ضرر داشته باشد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

به گفته دکتر هلاکویی، بهتر است چند دقیقه پیش از جدا شدن همبازی‌ها به آن‌ها خبر بدهید، وعدهٔ دیدار زودهنگام بدهید و کمکشان کنید بازی را جمع کنند. اگر چنین نکنیم، بسیاری از کودکان احساس می‌کنند چیز باارزشی را از آن‌ها گرفته‌ایم و خشمشان رابطه را بد می‌کند.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید تا چهار سالگی، نخواستن شریک شدن کاملاً قابل فهم است. او پیشنهاد می‌کند همان‌طور که برای مهمان وسایل جدا داریم، یک دست اسباب‌بازی هم برای مهمان داشته باشید؛ شاید دقیقاً مانند همان‌هایی که کودک دارد. به این ترتیب، کودک می‌تواند اسباب‌بازی خودش را در جای امنی بگذارد و خاطرش آسوده باشد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی توصیه می‌کند بین یک تا سه سالگی هیچ وسیله خطرناک یا شکننده‌ای اطراف کودک نباشد؛ بشقاب و لیوان کاغذی یا پلاستیکی — به‌ویژه گلدار و نقش‌دار — هم برای او جالب است و هم حس فردیت و هویتی جدا به او می‌دهد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکانی که پافشاری می‌کنند، وقتی کاری را شروع کرده‌اند از قطع شدن آن سخت برآشفته می‌شوند. به گفته او، پدر و مادر باید بدانند گفتنِ «اسباب‌بازی‌ات را جمع کن، برویم بیرون» در میانه بازی کاملاً می‌تواند فرزندشان را برآشفته کند، در حالی که کودکان دیگر به‌محض چنین توصیه‌ای دست از کار می‌کشند.

پیشنهاد مجموعهبه توصیهٔ دکتر هلاکویی، هنگام درخواستِ جمع‌کردنِ اسباب‌بازی یا رفتن به خرید، حساسیتِ این کودک به قطع‌شدنِ کارش را در نظر بگیرید.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی برای کودکِ یک تا سه‌ساله، همراه‌کردنِ موسیقی با رقص و حرکت، از جمله با همراهیِ والد یا فردِ نزدیک، را لذت‌بخش می‌داند. در توضیحِ او کودک از این راه فرمان‌دادن به اعضای بدن و هماهنگیِ حرکت را تجربه می‌کند. او به موسیقیِ ضبط‌شده یا دیده‌شده در تلویزیون نیز اشاره می‌کند و رقص، موسیقی و بعدتر ورزش را با رشدِ مغزی پیوند می‌دهد؛ این اثرِ رشدی ادعای خودِ اوست.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی برای کتاب‌خواندن از حدود یک‌سالگی به بعد دو ویژگی را پیشنهاد می‌کند: تصویرهای رنگی، نسبتاً درشت و روشن؛ و داستان‌هایی درباره دوستی، مهربانی و کمک به دیگران و موجودات. او انتخابِ دقیقِ کتاب به دست والد را بخشی از همین تجربهٔ خواندن می‌داند.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

به گفته دکتر هلاکویی برای کتاب خواندن حتماً باید مراسم و آدابی فراهم شود: در جای معین و شرایط مشخص، و غالب اوقات وقتی کودک در آغوش پدر و مادر است و شما می‌توانید با یک دست نوازشش کنید. او می‌افزاید اگر از حدود یک‌ونیم دو سالگی گذشته، از خودش بخواهید ورق را بزند و صفحه بعد را بیاورد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی در کتاب‌خواندنِ دورهٔ یک تا سه‌سالگی، داستان نزدیک به تجربهٔ کودک را جالب‌تر می‌داند: کوه برای کودکِ آشنا با کوهستان یا دریا برای کودکی که آن را دیده است. او پیشنهاد می‌کند با «چه شد؟» و «بعد چه می‌شود؟» کودک را در بازگویی و پیش‌بینیِ داستان شریک کنید.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد گفتار، پرسیدن دربارهٔ اتفاق قبلی و بعدی و دادن فرصت برای تعریف ادامهٔ داستان است.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی اجبار کودک چپ‌دست به استفاده از دست راست را با دشواری در خواندن، نوشتن و صحبت‌کردن و نیز اثر منفی بر موسیقی و ورزش مرتبط می‌داند. او با این استدلال توصیه می‌کند والد به ترجیح دست کودک احترام بگذارد.

پیشنهاد مجموعهپیشنهاد این بخش، خودداری از فشار برای عوض‌کردن دستِ ترجیحی کودک است.

پیامدهای علّیِ فهرست‌شده، ادعاهای دکتر هلاکویی در این قطعه‌اند و اینجا تأیید علمی نشده‌اند.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی درباره کوشش و خطا می‌گوید: اگر کودک کارهای فراوانی بکند و بیشترشان با شکست روبه‌رو شود، به این نتیجه می‌رسد که دنیا جایی است که در آن کاری نمی‌شود کرد؛ اما اگر او را در موقعیتی بگذاریم که بیشتر کارها به نتیجه برسد، نتیجه می‌گیرد که وقتی درست رفتار کند توانایی تغییر دنیا را دارد.

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی برای پارک چند نمونهٔ مرز می‌آورد: خارج نشدن از پارک، غذا نگرفتن و ندادن به دیگران، و دعوا نکردن. سپس می‌گوید تأکید بر تعداد کمی محدودیت کمک می‌کند کودک در بقیهٔ کارها احساس آزادی کند. اشارهٔ او به احساس بهترِ کودک و «مطالعات»، ادعای خودِ این گفتار است؛ در این بخش مطالعهٔ مشخصی معرفی نمی‌شود.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

در ادامهٔ بحثِ کودکی که برای آرام‌کردن ذهنش به کنترل و تکرار پناه می‌برد، دکتر هلاکویی می‌گوید تکرار ممکن است جای کنجکاوی سازنده و تجربهٔ تازه را بگیرد. مقصود این بخش، محدودشدنِ تجربه به کارهایی است که کودک تصور می‌کند دیگران با آنها مسئله‌ای ندارند؛ نه اینکه هر بازی یا داستانِ تکراری چنین معنایی داشته باشد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی تا بیست‌ماهگی با نشاندن کودک برای تماشای تلویزیون مخالفت می‌کند و این نظر را در گفتار به متخصصان نیز نسبت می‌دهد، بدون اینکه مرجع مشخصی نام ببرد. استدلال او این است که آرام و مات به نظر رسیدن کودک جلوی صفحه، به معنی تجربه مناسب برای توجه و تمرکز او نیست و تلویزیون جای مراقبت انسانی را نمی‌گیرد.

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی در توضیح مخالفت خود با تلویزیون تا بیست‌ماهگی می‌گوید کودکانه بودن برنامه یا علاقه کودک به آن، به‌تنهایی مناسب بودن تجربه را نشان نمی‌دهد. نگرانیِ بیان‌شده او سرعت و انبوه اطلاعات برای توجه و تمرکز کودک است؛ همین نگرانی را به وسایل دیگری که تصاویر یا خبر را سریع و فراوان عرضه می‌کنند نیز تعمیم می‌دهد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید والدین هنگام تولد فرزند اول تجربه کمتری دارند و معمولاً امید و مراقبت فراوانی به او اختصاص می‌دهند؛ با تولد فرزند دوم، هم خود والدین تغییر کرده‌اند و هم یک کودک بزرگ‌تر در خانه حضور دارد. او احتمال می‌دهد کودک یک‌ساله‌ای که بیشتر روز را با خواهر یا برادر سه‌چهارساله می‌گذراند، از او تأثیر بسیار زیادی بگیرد.

مقایسه میزان اثر والدین و خواهر یا برادر، توضیح دکتر هلاکویی درباره این موقعیت است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که در هر خانواده فرزند دوم را کودک دیگری بزرگ می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

در توضیح دکتر هلاکویی، تفاوت سن و مهارت می‌تواند باعث شود فرزند کوچک‌تر بارها در بازی با خواهر یا برادر بزرگ‌تر نقش پیرو بگیرد. او این تجربه تکراری را تا حدود دوازده‌سالگی مؤثر می‌داند و حتی درباره دوقلوها از شکل گرفتن نقش‌های متفاوت، مانند کنترل‌کننده و کنترل‌شونده، صحبت می‌کند.

این‌ها توصیف‌ها و تعمیم‌های دکتر هلاکویی درباره روابط خواهر و برادر است، نه نقش قطعی هر کودک. او در همین بحث می‌گوید والدین می‌توانند برای متعادل کردن رابطه مداخله کنند.

آنچه مجموعه می‌گوید

به گفته دکتر هلاکویی کودک از تولد تا یک‌سالگی با حس خود زندگی می‌کند و بین یک تا هفت سالگی هوش و تخیل نقشی بسیار فعال دارند؛ میان یک تا سه سالگی جهان را در ذهن خود دگرگون می‌کند و با وانمود کردن دنیایی که دوست دارد می‌سازد. هوش مانند چراغی است که در تاریکی به او کمک می‌کند بهتر ببیند.

آنچه مجموعه می‌گوید

تعریف ساده دکتر هلاکویی از هوش «تنوع در سازش» است: توانایی عمل کردن به شیوه‌های متفاوت در شرایط ثابت، یا پیدا کردن پاسخ تازه برای شرایط تازه. او این توانایی را با استفاده از حافظه و تجربه، یادگیری، شناخت رابطه‌ها و ویژگی‌های اشیا، و ساختن الگوها و دسته‌بندی‌های ذهنی توضیح می‌دهد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی چهار مرحله رشد هوش در هجده سال اول را می‌شمارد: دو سال اول که حسی‌حرکتی است، دو تا هفت سالگی که پیش از عمل و عقل است، هفت تا یازده‌دوازده سالگی که عملیات عینی است، و یازده تا هجده سالگی که عملیات ذهنی و تجریدی است.

این تقسیم‌بندی، چارچوب رشد هوش است که دکتر هلاکویی معرفی می‌کند؛ مقایسه مراحل کودکی تا نوجوانی است و معیار تشخیص فردی در این راهنما نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی حساسیتِ بیشتر به جزئیاتِ محیطِ فیزیکی را با توانایی در بعضی کارهای علمی و هنری، به‌ویژه موسیقی، مرتبط می‌داند. در مقابل، می‌گوید افرادِ کم‌حساس‌تر ممکن است آسان‌تر با شرایطِ مختلف کنار بیایند. نسبت‌دادنِ خلاقیت و شهرت به این حساسیت، دیدگاهِ خودِ اوست؛ از این ویژگیِ کودک به‌تنهایی نمی‌توان استعداد یا موفقیتِ آینده را نتیجه گرفت.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی هشتمین مؤلفهٔ خلق‌وخو را اصرار و تداوم می‌داند: بعضی کودکان برای خواستهٔ اولیه پافشاری می‌کنند و جایگزینِ بهتر را هم نمی‌پذیرند؛ بعضی با مانع، خواسته را تغییر می‌دهند و از جایگزین خوشحال می‌شوند. او این تفاوت را در صبرکردن نیز می‌بیند: گروهی منتظرِ نوبت می‌مانند و گروهی خواسته را همین حالا می‌خواهند و توضیحِ تأخیر را فریب تلقی می‌کنند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی رشدِ ادراکی را تحولِ شناخت و ارتباطِ ذهن با جهان می‌داند: در چارچوبِ او دو سال اول حسی‌حرکتی و دو تا هفت‌سالگی پیش‌عملیاتی است. او «واقعیت» را آنچه وجود دارد و «عینیت» را بازنماییِ درونیِ نسبتاً مطابق با آن، در حدِ ابزارِ ادراکِ انسان، می‌نامد. مثالِ دوربین برای توضیحِ انتقالِ اطلاعاتِ بیرون به درون است.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی مفهوم‌سازی را ساختنِ تعریف‌هایی برای اشیا و فعالیت‌های اطراف می‌داند. کودک در آغاز ممکن است هر محلِ نشستن، حتی سکوی درِ خانه، را «صندلی» بنامد؛ همچنین باید مفهومِ «بچه» را به دیگر کودکان هم تعمیم دهد. در همین دوره کلمات را به‌عنوان نماد و نمایندهٔ اشیا، مفاهیم و اشخاص می‌شناسد و رفته‌رفته مرزِ کاربردشان را می‌آموزد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی جان‌بخشی را نسبت‌دادنِ حالت‌ها و کارهای انسانی به موجوداتِ دیگر توضیح می‌دهد: درخت می‌تواند حرف بزند، گربه ویولن بزند یا موش لباس بپوشد. او تقلیدِ صدای حیوان، گفت‌وگو با آنها و خواستنِ حیوان یا اسباب‌بازیِ آن را به همین نگاه پیوند می‌دهد. علاقه به کارتون را نیز در این زمینه توضیح می‌دهد و می‌گوید با وجودِ ادامه در سنین بالاتر، حدود هفت‌سالگی باید کاهشِ زیادی پیدا کند؛ این ادعای سنیِ خودِ اوست.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در این بخش دربارهٔ بیشترشدنِ توانِ نگه‌داشتنِ رویدادها در حافظه سخن می‌گوید. مثال‌هایش کودکِ هجده‌ماهه‌ای است که کارِ چند روز پیش را به یاد می‌آورد و کودکِ بیست‌ماهه‌ای که چیزی را که هفتهٔ قبل دیده است می‌خواهد. او این تغییر از حافظهٔ کوتاه‌تر به یادآوریِ طولانی‌تر را از حدود یک‌سالگی توصیف می‌کند؛ مقصودِ این مثال‌ها نبودنِ هر نوع حافظه پیش از آن نیست.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی تصویر خوبی می‌سازد: کودکی که در آغاز جهان را به صورت عکس می‌دید آهسته‌آهسته آن‌ها را کنار هم می‌گذارد و به صورت فیلم می‌بیند — یعنی از ارتباط آن‌ها باخبر می‌شود. کودکی که قبلاً فقط تکه‌ای از داستان را می‌فهمید، کم‌کم متوجه کل داستان می‌شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

وقتی کودک رفته‌رفته ارتباطِ بخش‌های داستان را می‌فهمد، دکتر هلاکویی درخواستِ پرشوقِ همان قصه را فقط تکرار نمی‌داند. او می‌گوید قصه‌گویی به ساختنِ زنجیره‌ای میان افکار و رویدادها کمک می‌کند؛ کودک ممکن است اکنون چیزهایی از داستان بفهمد که قبلاً فقط تکه‌ای از آن را دنبال می‌کرد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی از کودکی مثال می‌زند که پس از دیدنِ بالا‌آمدنِ توپ از زمین، فنجان را هم رها می‌کند تا نتیجه را ببیند. تفاوتِ نتیجه ممکن است او را متعجب یا خندان کند و شکستنِ فنجان ناراحتش کند. در برداشتِ دکتر هلاکویی، کودک در حالِ آزمودنِ تعمیمِ یک قاعده است؛ او از والد می‌خواهد این تجربه را فوراً نشانهٔ بدبودن یا ویرانگریِ کودک نخواند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی از حدود یک‌ونیم‌سالگی و بیشتر پس از دو‌سالگی، ترکیب‌هایی مانند «بابابزرگ خندید» و «اینجا سرد است» را مثال می‌زند. او حرف‌زدن کودک با خود و اسباب‌بازی را لذت‌بخش توصیف می‌کند و از جمله‌های دوکلمه‌ای، پرسش‌های «چی هست؟» و «کو؟» و جمع‌بستن‌های اشتباه مثل «ماماها» می‌گوید.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی چپ‌دستی را عیب نمی‌داند و از برخوردهای منفیِ تاریخی با افراد چپ‌دست انتقاد می‌کند. او از همراهیِ احتمالیِ ترجیح دست و پای چپ، نامشخص‌بودنِ علت و برتریِ احتمالیِ بهرهٔ هوشی هم سخن می‌گوید؛ این‌ها ادعاهای خودِ این قطعه‌اند.

عددِ فراوانی، ادعای برتریِ هوشی و تضمینِ نبود مشکل در این قطعه تأیید نشده‌اند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی دو سازوکار یادگیری را توضیح می‌دهد: کودک چیز تازه را وارد طرحی می‌کند که از قبل در ذهن دارد و شباهت و تفاوتش را درک می‌کند؛ اما گاهی مطلبی کاملاً متفاوت است و هرچه جست‌وجو می‌کند نمی‌تواند آن را به دانش قبلی وصل کند — و پیام این است که باید طرح تازه‌ای در ذهن برایش ساخت.

آنچه مجموعه می‌گوید

مثال دکتر هلاکویی: کودک یک‌سال‌و‌نیمه در پارک عروسکی می‌بیند و با توجه به سابقه‌اش نتیجه می‌گیرد که مال او است و می‌تواند با آن بازی کند؛ چند دقیقه بعد صاحبش می‌رسد و آن را می‌گیرد. کودک گریه می‌کند چون در لحظات اولیه واقعاً آن را از خود می‌دانست — درست مانند کسی که عروسکش را از دستش گرفته‌اند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک می‌خواهد دنیا را حس و لمس و تجربه کند: به بخاری یا پنکه نزدیک می‌شود و می‌تواند به خودش آسیب بزند؛ لیوان آب را روی قالی می‌ریزد، از نقشی که می‌سازد هیجان‌زده می‌شود و آن را با تصویر دیروز مقایسه می‌کند. او می‌خواهد ببیند از کارش چه نتیجه‌ای به دست می‌آید.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای نشان دادن میلِ نوپا به آزمودن توانایی‌اش مثال می‌زند: کودک با صورتی برافروخته مبلی را هل می‌دهد که حتی اندکی هم جابه‌جا نمی‌شود. او این تلاش را بخشی از حس کردن، تجربه کردن و چالش با جهان می‌داند و بازی و اسباب‌بازی را یکی از راه‌های این تجربه معرفی می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی نکته دقیقی می‌گوید: کودک کاغذی را پرتاب می‌کند و آن را هواپیما می‌داند، اما می‌داند که این کاغذ با هواپیما تفاوت دارد؛ قاشق خالی را به دهان می‌برد و می‌داند چیزی در آن نیست و وانمود می‌کند غذا می‌خورد. تخیل او فرصت می‌دهد دنیا را آن‌گونه که دوست دارد ترسیم کند.

متن‌ها کاملاً هم‌سو نیستنددر ادامهٔ همین قسمت، دکتر هلاکویی از تفکیک نکردنِ خیال و واقعیت در کودک حرف می‌زند؛ این تفاوت با توضیحِ بازی وانمودی در اینجا به‌طور کامل روشن نمی‌شود.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی یکی از راه‌های تجربهٔ جهان در نوپای حدود دوازده یا چهارده تا سی‌وشش‌ماهه را به کار گرفتن بدن می‌داند: ملق زدن، امتحان کردن کارکردهایی مثل ادرار و مدفوع، کم‌وزیاد کردن صدا، و کوشش برای بالا رفتن یا پریدن. این توصیفِ انگیزهٔ کودک است؛ مثالِ پریدن از مبل یا پله در همان بحثی می‌آید که بر مراقبت از خطرها تأکید می‌کند.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در توصیف نوپای دوازده تا سی‌وشش‌ماهه می‌گوید میل شدید به کشف محیط باعث می‌شود به‌محض جلب توجه به چیزی تازه، راه بیفتد؛ در روایت او این تغییر لزوماً حاصل برنامه‌ریزی قبلی نیست. مثالش کودکی است که وسط بازی با والد، با آمدن فردی یا رخ دادن اتفاقی بازی را رها می‌کند و به سوی آن می‌رود.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی رفتاری آشنا را توضیح می‌دهد: کودک وقتی شما غذا می‌خورید، غذایتان را می‌گیرد؛ اما ممکن است غذای خودش را هم به شما بدهد و اگر آن را بگیرید و بخورید، گریه کند. اسباب‌بازی‌اش را به کودک دیگری می‌دهد، اما وقتی می‌خواهد آن را پس بگیرد و آن کودک پس نمی‌دهد، سخت خشمگین می‌شود.

به گفته او این‌ها همه بخشی از بازی کردن نقش شماست: می‌کوشد مانند شما باشد اما به دلیل ناتوانی‌هایش نمی‌تواند ادامه دهد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک را باید درگیر کرد تا از طریق درگیری به یادگیری برسد، و محیط باید پر از امکانات آموزشی باشد. به گفته او کودک باید در کار خودش هم پاداشی ببیند: وقتی برجی درست می‌کند یا با آلت موسیقی صدایی درمی‌آورد، همان نتیجه برایش لذت‌بخش است — جدا از تشویقی که از دیگران می‌گیرد.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در آغاز به دنبال شباهت‌هاست ولی آهسته‌آهسته به دنبال تفاوت‌ها می‌گردد، و آن زمان است که بیشتر خطر او را تهدید می‌کند. او می‌افزاید کودکانی که بتوانند از این آزادی بهره‌مند شوند احساس بهتری خواهند داشت.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی برای تفاوتِ سطحِ انرژی، از خوابِ دوازده تا چهارده‌ساعتهٔ بعضی سه‌ساله‌ها و حدود ده ساعتِ بعضی دیگر مثال می‌زند. او می‌گوید انرژیِ زیاد می‌تواند در مسیرِ سازنده یا مخرب به کار بیفتد و کودکانِ آرام‌تر نیز الگوی متفاوتی دارند. پیش‌بینیِ او دربارهٔ موفقیت یا دردسر، توصیفِ کلیِ خودش است؛ نکتهٔ تربیتیِ این بخش، برخوردِ متناسب با میزان فعالیتِ همین کودک است.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودکی که روی یک کار متمرکز می‌ماند، معمولاً سخت‌تر از آن جدا می‌شود و حتی ممکن است کارِ نامناسب را ادامه دهد؛ کودکِ حواس‌پرت‌تر آسان‌تر به فعالیتی تازه جلب می‌شود. او تمرکز را به موفقیتِ عمیق‌تر در بعضی کارها و توجهِ پراکنده را به تجربهٔ زمینه‌های بیشتر پیوند می‌دهد؛ این مقایسه، برداشتِ کلیِ اوست. تأکیدِ پایانی‌اش این است که برخوردِ مناسب با هر دو خلق‌وخو می‌تواند نتیجهٔ مطلوب داشته باشد.

پیشنهاد مجموعهدر پیشنهاد دکتر هلاکویی، برای کودکی که توجهش آسان‌تر جابه‌جا می‌شود می‌توان از جلبِ توجه به فعالیتِ تازه استفاده کرد؛ روشِ برخورد را با میزانِ تمرکزِ کودک هماهنگ کنید.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی پشتکار را در کنار گرایش سازنده مطرح می‌کند و ریشه آن را به چهارده تا هجده ماه اول نسبت می‌دهد. برای توضیح، کسی را که کار را به‌موقع آغاز و تمام می‌کند با کسی مقایسه می‌کند که به انتظار مانع اصلاً شروع نمی‌کند یا در میانه کار رها می‌کند. این مثال درباره الگویی است که او توصیف می‌کند، نه انتظار تمام کردن هر کار از شیرخوار.

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی دو سر طیف را در برابر هم می‌گذارد: برخی کودکان هر چیز تازه‌ای را جالب و حتی چالشی برای رشد می‌بینند و کودکانی هستند که هر موضوع تازه‌ای اذیتشان می‌کند و مایل‌اند به دنیای شناخته‌شده خودشان برگردند. او این را به همان زمینه جنگ و گریز نسبت می‌دهد — و تصریح می‌کند مقصودش از جنگ، از میان بردن نیست بلکه تمرینی برای قوی‌تر شدن و سازگاری با محیط است.

آنچه مجموعه می‌گوید

در توضیح دکتر هلاکویی از پیاژه، کودک گاهی تجربه تازه را به طرحی که از قبل در ذهن دارد اضافه می‌کند؛ او این را «درون‌سازی» یا مانندگرایی می‌نامد. اگر تجربه با طرح قبلی جور نشود، کودک باید طرح یا جای تازه‌ای برای آن بسازد؛ در ادامه قسمت سوم این فرایند «همسازی» توضیح داده می‌شود. متن قسمت دوم در میانه همین جمله پایان یافته است.