دکتر هلاکویی در مثال خانواده فارسیزبان مهاجر توضیح میدهد که فرزند اول ممکن است ابتدا فارسی بیشتری یاد بگیرد، سپس از حدود دوسالگی با انگلیسی آشنا شود و با خواهر یا برادر یکدوساله خود بیشتر انگلیسی حرف بزند. در این وضعیت، فرصت شنیدن و یاد گرفتن فارسی برای فرزندان بعدی میتواند کمتر شود.
پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی میگوید مانع انگلیسی حرف زدن خواهر و برادرها نشوید و کمبود فرصت فارسی را از راههای دیگر جبران کنید؛ در این بخش روش مشخص دیگری توضیح نمیدهد.
دکتر هلاکویی میگوید کودک در آغاز زندگی آمادگی صداهای زبانهای مختلف را دارد و مثال میزند که نوزاد ایرانی اگر در محیط چین یا ژاپن رشد کند، زبان و تلفظ همان محیط را میآموزد. ادعای توان «همه صداها» و مقایسه با کودکان بومی، گفته خود او در این بحث است.
در توضیح دکتر هلاکویی، تکرار صداهای زبانِ محیط باعث میشود کودک به همان صداها بیشتر توجه کند و تفکیک بعضی صداهای دیگر حدود یکسالگی مثل قبل نباشد. او تفاوتهای بعدی تلفظ را به این روند نسبت میدهد، اما همچنان امکان نزدیک شدن به صداهای دیگر با کوشش و خطا را مطرح میکند. این بیان به معنی پایان توان آموختن زبان در یکسالگی نیست.
دکتر هلاکویی میپذیرد که کودک ظرفیت آموختن چهار یا پنج زبان را در یک آن دارد و شاید از نظر بهره هوشی هم فایده داشته باشد، اما نظر خودش این است که چون ممکن است مبانی ذهن و استدلال را برهم بریزد — مانند چند خانه که روی هم گذاشته شود — آموختن یک زبان در دو سال اول کافی است.
او این را صریحاً «به نظر من» میگوید و میافزاید اگر اقدام خاصی نکنیم، کودک چیزی از دست نداده است.
دکتر هلاکویی برای خانواده ایرانی خارج از ایران نظر میدهد: اگر پدر و مادر هر دو ایرانیاند و در خانه فارسی سخن گفته میشود و افرادی فارسیزبان رفتوآمد میکنند، فرزند شما حتماً باید فارسی بداند — وگرنه خودش را در خانهای غریب و با افرادی غریبه میبیند و جدایی در ذهنش ساخته میشود.
دکتر هلاکویی تصریح میکند این نظر خودش است و اگر باور دیگری دارید بر سر عقیده خودتان بمانید.
برای خانواده ایرانیِ خارج از ایران که والدین میخواهند کودک زبان فارسیِ خانه را بیاموزد، پیشنهاد دکتر هلاکویی این است که در دو سال نخست با کودک فارسی صحبت کنند و اگر به انگلیسی پاسخ داد، گفتوگو را فارسی ادامه دهند. او صحبت انگلیسیِ بزرگسالان با یکدیگر یا دیگران را منع نمیکند؛ مقصودش تداوم زبان خانه است.
در بحث حفظ فارسی در خانواده ایرانیِ خارج از ایران، دکتر هلاکویی میگوید کودک را از حرف زدن به زبان دیگر منع نکنید و برای فارسی حرف زدن به او فرمان ندهید. نگرانی او این است که فشار، کودک را از زبان و فرهنگ دور کند. او به جای اجبار بر مهربانی، تأکید و استمرار در زبان خانه تکیه میکند و رسیدن به هدف را احتمالی میداند.
برای کودکِ خانواده فارسیزبان که قرار است ظرف دو یا سه ماه آینده وارد مهد انگلیسیزبان شود، دکتر هلاکویی آموزش چند واژه رایج همان محیط را پیشنهاد میکند؛ مثلاً هنگام نشان دادن لیوان نام انگلیسی آن را بگویند. او مواجهه عادی کودک با محیط انگلیسی را بدون مطالبه پاسخ یا توضیح اضافی از کودک قابل قبول میداند.
متنها کاملاً همسو نیستنددر همین بند از مواجهه با رادیو یا تلویزیون انگلیسی نیز نام میبرد، در حالی که پیشتر تا بیستماهگی با تماشای تلویزیون مخالفت کرده است؛ این دو بیان را نباید بیتوضیح یک توصیه واحد دانست.
در برنامه پیشنهادیِ دکتر هلاکویی برای خانواده ایرانیِ ساکن محیط انگلیسیزبان، کودک در دو تا سه سالگی روزانه سه تا پنج ساعت با محیط انگلیسی آشنا میشود و در سه تا چهار سالگی این ارتباط به حداقل هشت ساعت میرسد. زبان خانه در این برنامه فارسی باقی میماند. این ساعتها برنامه خودِ او هستند، نه اندازهای مستقل که در متن تأیید شده باشد.
دکتر هلاکویی برای کودکِ فارسیزبانِ ساکن محیط انگلیسیزبان، آشنایی با حدود هزاروششصد واژه انگلیسی تا چهارمین سالروز تولد را هدف قرار میدهد. او معتقد است زبان قبلی ممکن است آموختن زبان تازه را دشوار کند و از تلاش بیشتر والدین حرف میزند. این عدد و استدلال، پیشنهاد و ادعای اوست.
مقدار تلاش اضافه به صورت «۲۰ تا ۳۰ کوشش بیشتر» ثبت شده؛ واژه درصد در متن نیست و برای نسبت دقیق باید صوت بررسی شود.
دکتر هلاکویی پس از برنامه آشنایی کودک با انگلیسی در بیرون و فارسی در خانه، برای پنج تا هفت سالگی پیشنهاد میکند خواندن و نوشتن هر دو زبان همراه هم و در صورت امکان با یک معلم آموخته شود. او ادامه مواجهه روزانه با انگلیسی در چهار تا پنج سالگی را نیز جزئی از برنامه خود میداند. این بند درباره سالهای پس از سهسالگی و برای آگاهی والدین است.
پیشنهاد مجموعهدلیل آموزشیِ مطرحشده در متن، علاقه کودک این سن به کشیدن، کاغذ و قلم و توان بیشتر هماهنگ کردن دست با فرمان مغز است.
در ادامه برنامه پیشنهادی برای خانواده ایرانیِ خارج از ایران، دکتر هلاکویی تقویت خواندن و نوشتن دو زبان در هفت تا هشت سالگی را مطرح میکند. او میگوید پس از هشتسالگی محیط آموزشی در نوع زبان و میزان کاربرد آن نقش زیادی دارد، اما ادامه خواندن، نوشتن و گفتوگوی فارسی را برای حفظ ارتباط با زبان نخست مفید میداند.
دکتر هلاکویی درباره فرزند خانواده ایرانی در محیط انگلیسیزبان پیشبینی میکند که حدود پانزده تا هجده سالگی انگلیسی زبان غالب او شود و شمار واژههایش چند برابر فارسی باشد. فایدهای که برای حفظ گفتار، خواندن و نوشتن فارسی برجسته میکند، ادامه ارتباط با خانه، خویشاوندان و پدربزرگ و مادربزرگ است. عدد پنج تا شش برابر، برآورد بیانشده توسط اوست.
