فصل ۰۶ از ۸راهنمای سه سال اول
یک موضوع، با نگاهی دقیقترگریه بهعنوان تنها زبان کودک، و انواع آن پس از سهماهگی.
شروع مطالعه
همهٔ نکتههای این موضوع، با توضیح و ارجاع به متن مجموعه.
از دانستن به عمل
انجام بدهید۰۱وقتی ناچار به رفتن هستید، آشکار و جلوی چشمش خداحافظی کنید.
انجام ندهیدبا سرگرمکردن کودک، پنهانی از او جدا نشوید.
چرا؟ توضیح و منبعآشکار و جلوی چشمش بروید
دکتر هلاکویی در بحث اضطراب جداییِ شش تا هجدهماهگی میگوید وقتی ناچارید برای دقایق یا ساعتهایی از کودک دور شوید، آشکارا و جلوی چشم او بروید. سرگرم کردن کودک برای خروج پنهانی، از نظر او ممکن است اعتراض همان لحظه را کمتر کند، اما اعتماد به بازگشت شما را دشوارتر و چسبیدنِ بعدی را بیشتر میکند.
خواندن راهنما و متن اصلی
انجام بدهید۰۲به کودک آرام کمک کنید خواستهاش را راحتتر ابراز کند.
انجام ندهیدتوجه را به کودکی که بلندتر و تندتر درخواست میکند محدود نکنید.
چرا؟ توضیح و منبعکودکی که بلندتر میگوید، بیشتر میگیرد
به گفته دکتر هلاکویی کودکانی که واکنش تند نشان میدهند توجه دیگران را جلب میکنند و نیازهایشان زودتر و بهتر برآورده میشود، در حالی که کودکی که واکنشی نشان نمیدهد و با شرایط کنار میآید غالباً حق و سهم خودش را دریافت نخواهد کرد.
خواندن راهنما و متن اصلی
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی توضیح میدهد که اضطراب جدایی از حدود هفتماهگی آغاز میشود و تا شانزدههفدهماهگی ادامه دارد: کودک نبودن را با نابودی یکی میگیرد و وقتی از مقابل چشمش دور میشوید تصور میکند هرگز شما را نخواهد دید — مانند حبابی که میترکد.
نکتهٔ اصلی در مجموعه
دکتر هلاکویی اثر حادثه را به شدت و وسعت آسیب، سن کودک، درد بعدی و واکنش نخست والد پیوند میدهد. مثالش کودکی است که زخم کمدردی داشته اما دیدن وحشت یا خشم والد او را بیشتر ترسانده است؛ منظور این نیست که همیشه واکنش والد از خود آسیب مهمتر است.
پیشنهاد مجموعهتوصیه دکتر هلاکویی کوشش برای حفظ آرامش در حد توان و کمک گرفتن از فرد حاضر دیگر است، اگر والد در آن لحظه نمیتواند آرام بماند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
به گفته دکتر هلاکویی کودکانی که واکنش تند نشان میدهند توجه دیگران را جلب میکنند و نیازهایشان زودتر و بهتر برآورده میشود، در حالی که کودکی که واکنشی نشان نمیدهد و با شرایط کنار میآید غالباً حق و سهم خودش را دریافت نخواهد کرد.
پیشنهاد مجموعهبه کودکی که واکنش تند نشان میدهد کمک کنید آرام بگیرد و به کودک آرام کمک کنید خواستهاش را راحت ابراز کند.
پیشنهاد مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی در بحث اضطراب جداییِ شش تا هجدهماهگی میگوید وقتی ناچارید برای دقایق یا ساعتهایی از کودک دور شوید، آشکارا و جلوی چشم او بروید. سرگرم کردن کودک برای خروج پنهانی، از نظر او ممکن است اعتراض همان لحظه را کمتر کند، اما اعتماد به بازگشت شما را دشوارتر و چسبیدنِ بعدی را بیشتر میکند.
هشدار مطرحشده در مجموعه
به گفته دکتر هلاکویی کودک در این دوره وارد مرحلهای بحرانی میشود و نمیتواند از کسی که مانند هوا به او نیاز دارد دور بیفتد؛ اگر قصد کار کردن دارید، بهتر است یکی دو سه ماه پیش از ششماهگی این کار را بکنید نه در میانه این بازه.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی پس از جدایی در شش تا هجده ماهگی، دو الگو را مثال میزند: چسبیدن بیشتر پس از بازگشت، مانند دنبال کردن والد تا دستشویی یا دشواری خواب جدا؛ و کمتر نشان دادن علاقه یا کاهش ارتباط. اینها توصیفهای او از واکنش احتمالیاند.
از یک استقبال سرد یا چسبیدن نمیتوان دل کندن همیشگی، بیعاطفگی یا آسیب قطعی کودک را نتیجه گرفت؛ متن ارزیابی یک کودک مشخص نیست.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی درباره کودکانی که به بازی و اسباببازی بیاعتنا هستند میگوید ممکن است درد یا آسیب درونی در این بیعلاقگی نقش داشته باشد و باید به آن توجه کرد. این نسبت دادن، توضیح خود اوست؛ این چند سطر برای تشخیص علتِ بازی نکردن یک کودک معیار جداگانهای نمیدهد.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی در بحث واکنش کودک به جدایی، گروهی را توصیف میکند که هنگام رفتن یا بازگشت مراقب بیاعتنا به نظر میرسند. او دو برداشت مطرح میکند: رفتن را عادی گرفتهاند، یا آن را چنان دشوار میبینند که تصور میکنند کاری از دستشان برنمیآید. تعبیر «قطع کردن قلاب ارتباطی» و پیوند دادن آن با پرهیز از رابطههای نزدیکِ بعدی، تفسیر خود دکتر هلاکویی است.
در این بخش برای تشخیص وضعیت یک کودک از روی یک نوبت بیاعتنایی، معیاری ارائه نمیشود.
هشدار مطرحشده در مجموعه
دکتر هلاکویی دربارهٔ برخی کودکان یک تا سهساله، و گاهی تا چهارسالگی، میگوید دیدن عکس یا فیلم نوزادی خودشان میتواند ناراحتکننده باشد. توضیح او این است که کودک هنوز نسبتِ خودِ فعلی با آن تصویر را بهروشنی نمیفهمد: ممکن است بپرسد آن کودک کجاست یا تصور کند دو نفر خواهند بود. این توصیف دربارهٔ واکنش احتمالی برخی کودکان است، نه واکنش همهٔ آنها.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی واکنشِ سریع و شدید را با تجربههای حسی و عاطفیِ بیشتر، جلبِ توجه و بعضی فرصتهای پیشرفت پیوند میدهد، اما میگوید توقع و رنجشِ سریع میتواند رابطه با اطرافیان را دشوار کند. در مقابل، واکنشِ آرامتر را همراه با صبر و آسودگی، و گاهی ازدستدادنِ فرصتِ بیانِ نیاز میداند. اینها مقایسههای کلیِ او دربارهٔ شدتِ واکنشاند، نه پیشبینیِ قطعیِ آیندهٔ کودک.
خودِ دکتر هلاکویی تأکید میکند هر دو گروه میتوانند موفق و خوشحال باشند؛ والد باید به توان و حالتِ فرزندِ خود توجه کند و فرصتِ رسیدن به خواستههای مناسب را فراهم کند.
آنچه مجموعه میگوید
ششمین مؤلفهٔ خلقوخو در این گفتار، شیوهٔ نزدیکشدن به افراد یا کارهای تازه و واکنش به دوری است. دکتر هلاکویی از کودکانی مثال میزند که با اکراه نزدیک میشوند یا پس از جدایی مدتها غمگیناند، در برابرِ کودکانی که آسانتر ارتباط برقرار میکنند. رفتن و برگشتنِ والد نیز مثال اوست: واکنشِ هنگام خروج و آسانیِ دوباره کنارآمدن پس از بازگشت میتواند متفاوت باشد.
آنچه مجموعه میگوید
به گفتهٔ دکتر هلاکویی، بیشترِ رفتارِ کودک در سال اول در چارچوبِ خلقوخوی آغازین است. او میگوید از حدود یکسالگی، یادگیری، تجربههای درونیشده و ارتباطِ بیشتر با محیط و دیگران، امکانِ تغییر در این الگوها و اثرگذاریِ والد را افزایش میدهد. این توصیف دربارهٔ تدریجیبودنِ تغییر است، نه نادیدهگرفتنِ تفاوتِ کودک.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در بحثِ سالهای نخست، گازگرفتن هنگام خشم را به محدودبودنِ ابزارِ واکنش و دفاعِ کودک نسبت میدهد و آن را نشانهٔ «بدبودن» او نمیداند. او با اشاره به رشد از سر به پا و از عضلاتِ بزرگ به کوچک، از گذار به مشتزدن و لگدزدن سخن میگوید. این توالی توضیحِ خودِ اوست؛ ادامهٔ گفتار بر جلوگیری از آسیب به دیگران تأکید دارد.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی از کودکی مثال میزند که هنگام ناراحتی سرش را به دیوار یا زمین میزند. او ادعا میکند این ضربهها در سنین پایین به مغز آسیب نمیزنند، حتی اگر شدید به نظر برسند؛ هجدهماهگی در زیرنویس روشن است، اما حدِ بالاترِ سن مخدوش است. این ادعای پزشکیِ خودِ اوست و بهعنوان اطمینان از بیخطربودنِ ضربه بازگو نمیشود.
این بخش برای تعیینِ شدت یا بیخطربودنِ آسیبِ سرِ یک کودک کافی نیست. توصیهٔ مراجعه در سهسالگی در جملهٔ قبل، مربوط به خوردنِ موادِ غیرخوراکی است، نه کوبیدنِ سر.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید در برابر کوبیدنِ سر، والد با مهربانی رفتار کند اما با تسلیمشدن به خواسته یا واکنشِ زیاد، خودِ رفتار را تقویت نکند. او بیاعتنایی به رفتار و نگفتنِ سخن دربارهٔ آن را پیشنهاد میکند و مدعی است معمولاً حدود دوسالگی پایان مییابد. این توصیه و بازه، دیدگاهِ او در منبع است.
بیاعتناییِ رفتاری در این روایت نباید به معنیِ نادیدهگرفتنِ آسیب، درد یا نیازِ کودک به رسیدگی خوانده شود؛ منبع معیارِ ایمنی یا ارزیابیِ آسیب ارائه نمیکند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی پیشنهاد میکند کودکِ در حالِ کوبیدنِ سر از دیوار یا محلِ خطرناک دور باشد، بهویژه وقتی با خواستهاش مخالفت شده است، یا والد مانعِ دسترسی به آن محل شود. سپس حتی دربارهٔ زخم و خونریزی نیز بیاعتنایی را برای تقویتنشدنِ رفتار پیشنهاد میکند. این بخشِ دوم، توصیهٔ آسیبزای ثبتشده در منبع است و برای اجرای والد بازنویسی نمیشود.
پیشگیری از برخورد با محلِ خطرناک و بیاعتنایی به جراحت دو موضوعِ متفاوتاند. این کارت توصیهٔ نادیدهگرفتنِ زخم یا خونریزی نیست.
آنچه مجموعه میگوید
در ادامهٔ بحث دوری از کودک، دکتر هلاکویی چند واکنش به بازگشت مراقب را توضیح میدهد: استقبال و عادی دانستن رفتوآمد؛ چسبیدن و دنبال کردنِ مراقب چون هنوز از بازگشت بعدی مطمئن نیست؛ ادامه دادن ناراحتی و اعتراض؛ یا ترسیدن، پناه بردن به فرد آشنا و برای مدتی نگاه نکردن به مراقبِ برگشته. دربارهٔ گروه آخر میگوید بسیاری پس از مدتی دوباره به رابطه برمیگردند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی خلقوخو را مجموعهٔ صفات و ویژگیهایی مینامد که کودک هنگام تولد با خود دارد. به گفتهٔ او این صفات در سال اول غالباند، از حدود یکسالگی اندکی تغییرپذیر میشوند و حدود سه یا چهارسالگی نقشِ اصلیشان کم میشود، مگر اینکه آموختهها آنها را تقویت کنند. این بازهها توصیفِ رشدیِ خودِ دکتر هلاکویی است.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید مسئله یادگیری در سه سال اول در بسیاری موارد شرطی شدن است: پدیدهای کاملاً بیطرف و بیاهمیت به یکباره با موضوع دیگری درمیآمیزد و کودک از آن پس شیء اول را دارای ویژگیای میداند که از قبل نداشت.
آنچه مجموعه میگوید
در مثال دوم دکتر هلاکویی، کودکی که اتومبیل را جالب میدید، از صدای بوق آن وحشت میکند و از آن پس از اتومبیل میترسد. بار بعد که او را به خیابان میبرید، گریه میکند و میخواهد به خانه برگردد. او این شرطی شدن را از نظر بسیاری متخصصان مهمترین نوع یادگیری در کودکی میداند.
آنچه مجموعه میگوید
در چارچوب دکتر هلاکویی، سومین زمینهای که تجربه چهارده ماه اول بر آن اثر میگذارد آرامش در برابر بیقراری است. نمونه او بزرگسالی است که پیوسته باید مشغول کاری باشد تا حالت بیتابی خود را مهار کند؛ او این وضعیت را به تجربههای اولیه و رفتار اطرافیان پیوند میدهد.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در پاسخ به پدر کودک هفدهماههای که مدتی از او دور شده، میگوید کودک مراقب نزدیک را بخشی از زندگی خود میشناسد و در نبود او هنوز ممکن است نتواند به تصویر ذهنی پایداری پناه ببرد. او از این راه ناراحتی جدایی را توضیح میدهد؛ این تفسیر او از وضعیت گزارششده است.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی در پاسخ به پرسشی درباره سوختگی کودک زیر چهارده ماه، از درد خود حادثه، تکرار درد هنگام پانسمان و محدود شدن حرکت دست یا پا نام میبرد. او این تجربهها را در احساس کودک نسبت به امن یا دردآور بودن محیط مؤثر میداند؛ شدت اثر را در ادامه وابسته به موقعیت توضیح میدهد.
آنچه مجموعه میگوید
مثال دکتر هلاکویی کودکی است که چای داغ یا آب جوش روی دستش ریخته است. او میگوید کودک ممکن است بعداً با دیدن چای خوردن خود یا دیگران ناراحت شود، چون آن موقعیت یادآور درد شده است. «حساسیت» در این بحث واکنش ترس و خاطره است، نه ادعای آلرژی غذایی.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید سوختگی ممکن است حساسیتی نسبت به یادآورهای حادثه باقی بگذارد، اما اثر آن برای همه یکسان نیست و تجربههای خوب بعدی میتواند به تغییرش کمک کند. او از امکان کار بر خاطره و روشهای کمک سخن میگوید، بیآنکه روش مشخصی شرح دهد.
تعبیر «از میان بردن خاطره» ادعای این گفتار است و تضمین درمان یا پاک شدن خاطره نیست؛ اثر جسمی حادثه نیز ممکن است باقی بماند.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی میگوید خلقوخوی کودک بهویژه هنگام روبهرو شدن با فرد یا موضوع تازه، یا چیزی خلاف میل او آشکار میشود. در مثالهایش بعضی کودکان آرام و محتاطاند و بعضی ناآرامتر یا با انتظار بیشتر واکنش نشان میدهند. این توصیف برای فهم تفاوت پاسخ کودکان به موقعیت است.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی دو سر طیف را در برابر هم میگذارد: برخی کودکان هر چیز تازهای را جالب و حتی چالشی برای رشد میبینند و کودکانی هستند که هر موضوع تازهای اذیتشان میکند و مایلاند به دنیای شناختهشده خودشان برگردند. او این را به همان زمینه جنگ و گریز نسبت میدهد — و تصریح میکند مقصودش از جنگ، از میان بردن نیست بلکه تمرینی برای قویتر شدن و سازگاری با محیط است.
آنچه مجموعه میگوید
دکتر هلاکویی پس از بحثِ گازگرفتنِ دیگران، جداگانه از کودکانی میگوید که خودشان را گاز میگیرند. او بیاعتناییِ کامل به این رفتار را راهِ پایانیافتنِ آن معرفی میکند. این توصیهٔ اوست و در این چند جمله شرط یا معیاری برای تشخیصِ بیخطربودنِ رفتار ارائه نمیشود.
این توصیف، توصیهٔ نادیدهگرفتنِ آسیب یا دردِ کودک نیست؛ منبع در این بخش دربارهٔ ارزیابیِ آسیب توضیحی نمیدهد.
نسخه تازه سایت آماده است.