فصل ۰۳ از ۸راهنمای سه سال اول

زبان و گفت‌وگودر ۳ تا ۶ ماهگی

یک موضوع، با نگاهی دقیق‌تر

از صدا به حرف و کلمه، کتاب خواندن، و کی باید زبان کودکانه را کنار گذاشت.

شروع مطالعه
راهنما
۱۸
قسمت از مجموعه
۵

همهٔ نکته‌های این موضوع، با توضیح و ارجاع به متن مجموعه.

زبان و گفت‌وگو در ۳ تا ۶ ماهگی

از دانستن به عمل

بایدها و نبایدها

گزیده‌ای از پیشنهادهای مجموعه
انجام بدهید

با کلام آرام، شمرده و مهربان با شیرخوار ارتباط بگیرید.

انجام ندهید

رادیو و تلویزیون را جایگزین گفت‌وگوی آرام برای زبان‌آموزی نکنید.

چرا؟ توضیح و منبع

رادیو و تلویزیون برای آموزش زبان بسیار تندند

دکتر هلاکویی می‌گوید کلام آهنگین و شمرده و مهربان و آهسته اثر فوق‌العاده‌ای بر کودک دارد، و رادیو و تلویزیون به دلیل سرعتشان از نظر آموختن زبان در سال اول برای کودک مفید نخواهند بود.

خواندن راهنما و متن اصلی

مهم‌ترین‌ها۲

نکتهٔ اصلی در مجموعه

بی‌پاسخ ماندن گفت‌وگو، به معنای نفهمیدن کودک نیست

دکتر هلاکویی نکته‌ای مهم می‌گوید: ما در بزرگسالی ملاک فهم را پاسخ افراد می‌دانیم، و اگر جوابی نگیریم فرض می‌کنیم پیام نرسیده. اما کودکان در بیشتر موارد هیچ واکنشی نشان نمی‌دهند و درست مانند اسفنجی هستند که همه مطالب را جذب می‌کنند و در درون نگه می‌دارند — ای بسا برای همیشه.

پیشنهاد مجموعهدکتر هلاکویی می‌خواهد والدین حتی وقتی پاسخی از کودک نمی‌بینند، در گفتار و رفتار خود دقت کنند؛ تعبیرِ باقی ماندن همیشگی همه گفته‌ها، بیان تأکیدیِ خود اوست.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

نکتهٔ اصلی در مجموعه

نتیجه‌گیری کودک از تجربه خوشایند و دردآور

دکتر هلاکویی میان تحلیل ذهنی بزرگسال و نتیجه‌گیری اولیه کودک فرق می‌گذارد: کودک از تجربه به این نتیجه می‌رسد که چیزی دردآور و ناخوشایند، یا شیرین و خوشایند است. به گفته او این ارزیابی‌ها در سه سال اول درونی می‌شوند و می‌توانند مدت طولانی در نگاه فرد بمانند.

ادعای ماندن این نتیجه‌ها برای تمام عمر، متعلق به همین گفتار است؛ این جمله نباید به معنای ناتوانی مطلق کودک از فکر کردن خوانده شود.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۱

پیشنهادهای مجموعه۶

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

پیشنهاد این مجموعه برای آغاز کتاب‌خواندن از هشت‌هفتگی

دکتر هلاکویی می‌گوید بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند از هشت‌هفتگی کتاب خواندن برای کودک آغاز شود، تا تصویر کتاب و ارتباط کلامی و پیوند کتاب با پدر و مادر در ذهن او جا بیفتد و مطالعه در آینده برایش با لذت و ارتباطی باارزش همراه باشد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

دکتر هلاکویی کتاب و گفت‌وگو را راه‌های مهم آگاهی و ارتباط عمیق می‌داند و می‌گوید حضور وسایل الکترونیکی این اهمیت را از میان نمی‌برد. سپس، با نسبت‌دادنِ توصیه به «بیشتر متخصصان» بدون نام‌بردن از آن‌ها، آغاز کتاب‌خواندن از هشت‌هفتگی را مطرح می‌کند. دلیلِ بیان‌شده این است که تصویر کتاب، صدای والد و رابطهٔ عاطفی در ذهن کودک کنار هم قرار بگیرند تا مطالعه بعدها با لذت و ارتباط باارزش همراه شود. سنِ آغاز، پیشنهاد همین گفتار است و در این قطعه مستقلاً مستند نشده است.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۴

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

«دستت کو؟»

دکتر هلاکویی بازی ساده‌ای پیشنهاد می‌کند: گفتن «دستت کو؟» یا «چشمت کو؟» بسیار کمک می‌کند — در آغاز با گذاشتن دست خودش روی دستش یا صورتش کمکش کنید، و بعد از مدتی خودش از عهده‌اش برمی‌آید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

در سه‌ماهگی: پ، ب، م

دکتر هلاکویی می‌گوید حدود سه‌ماهگی سه حرف را می‌شود در صدای کودک تشخیص داد — «پ» و «ب» و «م» — و باید آن‌ها را بیشتر برای او تکرار کرد. او می‌افزاید چون حجم صداهای اطرافش زیاد است، برخی صداها را کاملاً نادیده می‌گیرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

نوبت بدهید — و صدای خودش را تکرار کنید

دکتر هلاکویی روش دقیقی می‌دهد: از حدود چهارماهگی کودک با صدایی که درمی‌آورد ارتباط برقرار می‌کند. وقتی شما حرف می‌زنید، آرام می‌گیرد و بعد دوباره شروع می‌کند. پس باید به او نوبت داد، هر زمان که صدایش را قطع کرد حرف زد و بیش از هر صدای دیگری، صداهایی را که خودِ او درآورده تقلید و تکرار کرد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

صدای جاروبرقی و ریش‌تراش را دربیاورید

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی می‌گوید تقلید صداهای اطراف، مانند صدای ریش‌تراش، جاروبرقی و حیوانات، بسیار مهم است. کمی که کودک بزرگ‌تر شد، از او بخواهید همان صداها را دربیاورد تا توان خودش را در ابراز کلام نشان بدهد.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

این پیشنهاد در بخش بازی با صدا و تقویت بیان کودک آمده است. در ادامه، دکتر هلاکویی تفاوت واکنش کودکان را یادآور می‌شود: ممکن است یکی صدای جاروبرقی را دوست داشته باشد و دیگری از آن بترسد. بنابراین منظور از تقلید صداها، ایجاد صدای بلند یا ادامه دادن تجربه ترسناک برای کودک نیست؛ بخش بعد بر توجه به همین واکنش‌ها تأکید دارد.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

کارهای مراقبت را نام ببرید و کوتاه توضیح دهید

پیشنهاد مطرح‌شده در مجموعه

دکتر هلاکویی پیشنهاد می‌کند هنگام کار با شیرخوار، عمل بعدی را با جمله‌های کوتاه، شمرده و تکرارشونده بگویید: «حالا پیراهنت را درمی‌آوریم» یا «حالا آب روی سرت می‌ریزیم». هنگام جابه‌جا کردن کودک در خانه نیز نام اتاق و اشیا را بگویید، مانند معرفی خانه به کسی که تازه وارد شده است. هدف این بخش پیوند دادن کلام به کار و محیط آشناست.

پیشنهاد مجموعهدر یک کار روزمره مانند لباس عوض کردن، همان کاری را که انجام می‌دهید با عبارتی روشن و کوتاه همراه کنید.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

هشدارهای مجموعه۱

هشدار مطرح‌شده در مجموعه

رادیو و تلویزیون برای آموزش زبان بسیار تندند

دکتر هلاکویی می‌گوید کلام آهنگین و شمرده و مهربان و آهسته اثر فوق‌العاده‌ای بر کودک دارد، و رادیو و تلویزیون به دلیل سرعتشان از نظر آموختن زبان در سال اول برای کودک مفید نخواهند بود.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

آنچه مجموعه در این باره می‌گوید۹

آنچه مجموعه می‌گوید

دو سال اول: مرحله حسی‌حرکتی

دکتر هلاکویی چهار مرحله رشد هوش در هجده سال اول را می‌شمارد: دو سال اول که حسی‌حرکتی است، دو تا هفت سالگی که پیش از عمل و عقل است، هفت تا یازده‌دوازده سالگی که عملیات عینی است، و یازده تا هجده سالگی که عملیات ذهنی و تجریدی است.

این تقسیم‌بندی، چارچوب رشد هوش است که دکتر هلاکویی معرفی می‌کند؛ مقایسه مراحل کودکی تا نوجوانی است و معیار تشخیص فردی در این راهنما نیست.

توضیح بیشتربستن توضیح

برای فهم دقیق‌تر این نکته

در توضیحِ همین مرحله در قسمت سوم، دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در دو سال اول می‌کوشد از راه حواس با جهان ارتباط برقرار کند و موفقیت در این کار برایش احساس خوبی می‌آورد. او محدودیتِ توانِ عضلات و بدن و کنترلِ مغز و سیستم عصبی را مانعِ عملیِ کودک می‌داند. بنابراین «حسی‌حرکتی» در این گفتار فقط نام یک سن نیست؛ به پیوندِ دریافتِ حسی و امکانِ عمل‌کردن با بدن اشاره دارد.

صفحهٔ مستقل این مطلب
دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۳قسمت ۶

آنچه مجموعه می‌گوید

بی‌اعتنایی به تلفن و توجه به صدایی دیگر

دکتر هلاکویی مثالی می‌آورد: نوزاد گاهی به صدای تلفن یا ساعت دیواری هیچ اعتنایی نمی‌کند، در حالی که صدای سگ یا گربه یا رادیو کاملاً نظر او را جلب می‌کند. علتش این است که حجم اطلاعاتی که به ذهن او می‌ریزد آن‌چنان است که چاره‌ای جز انتخاب ندارد — مانند کسی که به مغازه‌ای می‌رود و از میان آن همه کالا انتخاب می‌کند.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

آنچه مجموعه می‌گوید

دو سه روز پس از تولد، صدای مادر را می‌شناسد

دکتر هلاکویی می‌گوید دو یا سه روز پس از تولد کودک صدای مادر را از بقیه تشخیص می‌دهد؛ جالب‌ترین صدا و موسیقی برای او صدای انسان است، و به تن و ریتم و آهنگ کلام اهمیت فوق‌العاده می‌دهد. در شش‌هفتگی صاحب صدا را تعقیب می‌کند و حدود چهارماهگی به منبع صدا علاقه‌مند می‌شود و به دنبالش می‌گردد.

دیدن عبارت اصلی۱ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

آنچه مجموعه می‌گوید

فرقِ تولید گفتار با فهم و کاربرد زبان

دکتر هلاکویی میان تولید گفتار، که آن را با واژه speech و تعبیر «صدا یا صوت» توضیح می‌دهد، و زبان به‌عنوان فرایند فهم و انتقال معنا فرق می‌گذارد. نکته او این است که دشواری در بیرون آوردن یا روان گفتن صداها لزوماً همان دشواری در فهم پیام نیست. این بخش در فایل دوبار آمده است.

این بخش در همین قسمت دو بار پشت سر هم بیان می‌شود؛ هر دو محدوده در اینجا به‌عنوان منبع همین یک مطلب آمده‌اند.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

تفکیک بعضی صداها در چهارماهگی، در شرح دکتر هلاکویی

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک حدود چهارماهگی میان بعضی اجزای صدا، مثل «پا/پی» و «با/بی»، تفاوت می‌گذارد. او نمونه دیگری را برای صداهایی که هنوز تفکیک نمی‌شوند می‌آورد، اما آن بخش در هر دو تکرار زیرنویس مخدوش است و نمی‌توان با قطعیت آن را به جفت «س/ز» تبدیل کرد.

صورت دقیق گروه دوم صداها باید از روی صوت تعیین شود.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

توضیح دکتر هلاکویی درباره محدودیت تولید صدا در ماه‌های نخست

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی دشواری تولید صدا در حدود دوماهگی را با کوچکی دهان، وضعیت زبان، قدرت تارهای صوتی و کنترل مغزی توضیح می‌دهد. او سپس از رشد گلو و تارهای صوتی در سه تا پنج ماهگی حرف می‌زند. این توضیح، روایت او از روند رشد است؛ عبارت «دیگر جای نگرانی نیست» نباید به اطمینان عمومی درباره هر مشکل گفتاری تبدیل شود.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

آواسازی «او» در توضیح دکتر هلاکویی از آغاز تولید صدا

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی در ادامه بحث رشد تارهای صوتی در سه تا پنج ماهگی، «او» یا کشیده شدن همین صدا را از نخستین آواها معرفی می‌کند و آن را با صداهای به‌کاررفته در تمرین‌های آرامش مقایسه می‌کند. موضوع این بند آواسازی است، نه نخستین کلمه معنی‌دار کودک.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

دیدگاه دکتر هلاکویی درباره آمادگی اولیه برای صداهای زبان‌ها

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌گوید کودک در آغاز زندگی آمادگی صداهای زبان‌های مختلف را دارد و مثال می‌زند که نوزاد ایرانی اگر در محیط چین یا ژاپن رشد کند، زبان و تلفظ همان محیط را می‌آموزد. ادعای توان «همه صداها» و مقایسه با کودکان بومی، گفته خود او در این بحث است.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲

نظر او درباره چند زبان در دو سال اول

آنچه مجموعه می‌گوید

دکتر هلاکویی می‌پذیرد که کودک ظرفیت آموختن چهار یا پنج زبان را در یک آن دارد و شاید از نظر بهره هوشی هم فایده داشته باشد، اما نظر خودش این است که چون ممکن است مبانی ذهن و استدلال را برهم بریزد — مانند چند خانه که روی هم گذاشته شود — آموختن یک زبان در دو سال اول کافی است.

او این را صریحاً «به نظر من» می‌گوید و می‌افزاید اگر اقدام خاصی نکنیم، کودک چیزی از دست نداده است.

دیدن عبارت اصلی۲ بخش از زیرنویس
قسمت ۲